International

မစၥတာရက္စ္တီလာဆန္သည္ ကမၻာ့အႀကီးဆံုး ေရနံႏွင့္ သဘာ၀ ဓာတ္ေငြ႕ကုမၸဏီႀကီး Exxon Mobil၏ လက္ရွိဥကၠ႒ႏွင့္အမႈေဆာင္အရာရွိခ်ဳပ္ ျဖစ္သည္။ Exxon Mobil မွာ အေမရိကန္ႏုိင္ငံ တက္ဆက္ျပည္နယ္တြင္ အေျခစိုက္ထားေသာ ႏုိင္ငံတကာေရနံကုမၸဏီႀကီးျဖစ္သည္။

ကမၻာေပၚ၌ အႏၲရာယ္အႀကီးမားဆံုး ႏွစ္ႏုိင္ငံနယ္စပ္တစ္ခုအျဖစ္ သတ္မွတ္ခံရ၍ စြန္႔စားမႈရွာေဖြသူမ်ား လာေရာက္လည္ပတ္ၾကသျဖင့္ ေတာင္ႏွင့္ေျမာက္ကုိရီးယား နယ္စပ္ေဒသတြင္ ကမၻာလွည့္ခရီးသြား ဘတ္စ္ကားမ်ားမွာ ျပည့္က်ပ္ေနသည္။ လက္ရွိျဖစ္ေပၚေနေသာ ႏုိင္ငံေရးတင္းမာမႈမ်ားကလည္း ႏုိင္ငံျခားသားခရီးသြားမ်ားကုိ ေၾကာက္ရြံ႕ေစရန္ မတတ္ႏုိင္သည့္ပံုပင္။

အေရွ႕ဥေရာပရဲ႕ ေဘာ္လ္တစ္ႏုိင္ငံျဖစ္တဲ့ လတ္ဗီးယားဟာ မၾကာမီကာလအတြင္း ဥေရာပရဲ႕ တစ္ခုတည္းေသာ ေငြေၾကးျဖစ္တဲ့ ယူ႐ိုေငြသံုးစြဲမႈ ယူ႐ိုဇုန္ထဲကုိ ၀င္ေရာက္ေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ယူ႐ိုဇုန္ထဲ လတ္ဗီးယား၀င္ဖုိ႔ ဦးေဆာင္ခဲ့သူကေတာ့ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ဗယ္လ္ဒစ္ဒြန္မ္ဘေရာ္စကီးပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ယခုအခါ ယူ႐ိုဇုန္ထဲမွာ မူလအေနာက္ဥေရာပႏုိင္ငံမ်ားအျပင္ လတ္ဗီးယားရဲ႕အိမ္နီးခ်င္း အက္စတိုးနီးယား အပါအ၀င္ ႏုိင္ငံေပါင္း (၁၇)ႏုိင္ငံ ရွိေနတာပါ။ လတ္ဗီးယားဟာ ၎ရဲ႕ႏုိင္ငံသံုးေငြေၾကး “လတ္စ္”ကို လာမည့္ ၂၀၁၄ ဇန္န၀ါရီမွာ ပယ္ဖ်က္သြားႏုိင္ဖုိ႔ ရည္မွန္းထားပါတယ္။ လတ္ဗီးယားကုိ ယူ႐ိုဇုန္ထဲ ၀င္ေရာက္ခြင့္ေပးဖုိ႔ ေနာက္ဆံုး ဆံုးျဖတ္ခ်က္ကိုလည္း ဥေရာပသမဂၢ(အီးယူ)ဟာ ဒီေႏြရာသီမွာ ခ်မွတ္သြားဖို႔ ရွိေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ယူ႐ိုသတင္းဟာ လတ္ဗီးယား၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ဒြန္မ္ဘေရာ္စကီးနဲ႔ ေတြ႕ဆံုၿပီး ဥေရာပသမဂၢထဲ ႏုိင္ငံ၀င္ေရာက္ေရးကိစၥမ်ားကို ေမးျမန္းထားခဲ့ပါတယ္။

မစၥတာအယ္လ္ဖာကြန္ဒီသည္ ဂီနီႏုိင္ငံေရးသမားတစ္ဦးျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလမွစ၍ ဂီနီႏုိင္ငံသမၼတတာ၀န္ကုိ ထမ္းေဆာင္လ်က္ရွိသည္။ မစၥတာကြန္ဒီသည္ ဂီနီအစုိးရအဆက္ဆက္ အတုိက္အခံဘက္မွသာ ရပ္တည္ေနခဲ့ရၿပီး ၁၉၉၃ ႏွင့္ ၁၉၉၈ ခုႏွစ္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား ၀င္ေရာက္ယွဥ္ၿပဳိင္ခဲ့ေသာ္လည္း သမၼတလန္ဆာနာကြန္တီကို မျဖတ္ေက်ာ္ႏုိင္ခဲ့ေပ။ ၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္ ေရြးေကာက္ပြဲ၌သာ အတုိက္အခံ Rally of Guinean People (RPG)ကုိ ဦးေဆာင္၍
သမၼတအျဖစ္ ေရြးေကာက္တင္ေျမႇာက္ခံခဲ့ရသည္။

ကမၻာႀကီး၏ အနာဂတ္စြမ္းအင္လုိအပ္ခ်က္အတြက္ ကာဗြန္ထုတ္လႊတ္မႈနည္းေသာ စြမ္းအင္ထုတ္လုပ္ေပးရန္ လိုအပ္သည္ဆုိျခင္းမွာ ေမးခြန္းထုတ္စရာ မရွိေပ။ ယေန႔ကမၻာတြင္ သံုးစြဲေနေသာ စြမ္းအင္ ၈၀ ရာခုိင္ႏႈန္းမွာ ကာဗြန္အေျခခံ ေက်ာက္မီးေသြး၊ ေရနံႏွင့္ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႕မွ လာျခင္းျဖစ္သည္။ ကၽြႏ္ုပ္တုိ႔အေနျဖင့္ ၂၀၅၀ ျပည့္ႏွစ္ခန္႔တြင္ ကာဗြန္ထုတ္လႊတ္မႈမရွိေသာ (သို႔မဟုတ္) ထုတ္လႊတ္မႈနည္းေသာ စြမ္းအင္ကုိ ေျပာင္းလဲသံုးစြဲရန္ လိုအပ္သည္။ ျပႆနာမွာ မည္သည့္အခ်ိန္တြင္ မည္သို႔ေျပာင္းလဲမည္နည္းဆုိေသာ အခ်က္ျဖစ္သည္။

ႏုိင္ငံေရးအကဲခတ္သူ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ယံုၾကည္ၾကတာကေတာ့ မာလီစစ္ေခါင္းေဆာင္ အာမဒိုဆန္ႏုိဂိုဟာ ၿပီးခဲ့တဲ့တစ္ႏွစ္က အာဏာသိမ္းမႈ ဆင္ႏႊဲၿပီးေနာက္ တုိင္းျပည္ကို အက်ဥ္းအက်ပ္ထဲ က်ေရာက္ေစခဲ့တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒါဟာ သူ႔အျမင္အရေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ စပုိင္းဂဲလ္မဂၢဇင္းနဲ႔ အင္တာဗ်ဴးမွာေတာ့ ဆန္ႏုိဂိုက သူဟာ ပ်က္စီးေနတဲ့ တုိင္းျပည္ေဟာင္းကို ကယ္တင္ခဲ့ၿပီး အသစ္စတင္ႏုိင္မယ့္လမ္းကို ေဖာ္ေဆာင္ေပးခဲ့တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ စစ္တပ္ဗိုလ္ႀကီးတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဆန္ႏုိဂိုက သူဟာ ႐ိုး႐ိုးသာမန္စစ္သားတစ္ဦးလုိ႔ပဲ ေျပာပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ယမန္ႏွစ္ မတ္လက သမၼတအမာဒူတူမာနီတုိေရးရဲ႕ မာလီအစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်စဥ္ အာဏာသိမ္းမႈ ဦးေဆာင္ခဲ့တဲ့ ဆန္ႏုိဂိုဟာ မာလီရဲ႕ေနာက္ကြယ္က အာဏာပိုင္ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ဆန္ႏုိဂိုဟာ ယခင္သမၼတလက္ထက္ အေျခခံဥပေဒေဟာင္းကို ဖ်က္သိမ္းခဲ့ၿပီး ႏုိင္ငံတကာဖိအားေတြကို တံု႔ျပန္တဲ့အေနနဲ႔ ၾကားျဖတ္အစိုးရလက္ထဲ အာဏာျပန္လႊဲေပးခဲ့ပါတယ္။ သူကေတာ့ ေနာက္ကြယ္က ခ်ဳပ္ကုိင္ထားတဲ့ တကယ့္ေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ ႂကြင္းက်န္ရစ္ေနဆဲပါ။ ဒီေနာက္ပုိင္းမွာေတာ့ မာလီရဲ႕ ႏုိင္ငံေရးအခ်ိဳးအေကြ႕ေတြက ပိုမိုျပင္းထန္လာခဲ့ပါတယ္။ အစၥလာမ္မစ္၀ါဒီသူပုန္ေတြက ႏုိင္ငံေျမာက္ပုိင္းကို သိမ္းပိုက္ခဲ့ၿပီး ဒီႏွစ္အတြင္းမွာပဲ မာလီဟာ မတည္ၿငိမ္တဲ့
ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းစ ႏုိင္ငံတစ္ခုကေန အာဖရိကရဲ႕ ေနာက္ထပ္ဆိုမာလီယာ ျဖစ္လာမယ့္အေရးကို ျမင္ေတြ႕ေနရၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။

ဟိုေဆးအိန္ဂ်ယ္ဂါရီယာသည္ မကၠဆီကိုစီးပြားေရးပညာရွင္ သံတမန္တစ္ဦးျဖစ္ၿပီး အဖြဲ႕၀င္ေပါင္း ၃၄ ႏုိင္ငံျဖင့္ ပါ၀င္ဖြဲ႕စည္းထားေသာ ႏုိင္ငံတကာစီးပြားေရး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးအဖြဲ႕(OECD)၏ လက္ရွိ အတြင္းေရးမွဴးခ်ဳပ္ျဖစ္သည္။ ယင္းအဖြဲ႕၏ အတြင္းေရးမွဴးခ်ဳပ္အျဖစ္ ၂၀၀၆ ခုႏွစ္ ဇြန္လ ၁ ရက္မွ စတင္တာ၀န္ယူခဲ့သည္။ OECD အဖြဲ႕မွာ ကမၻာ့ကုန္သြယ္ေရးႏွင့္ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈအတြက္ ၁၉၆၁ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ဖြဲ႕စည္းခဲ့ေသာ အဖြဲ႕ျဖစ္သည္။

ပနားမားတူးေျမာင္း တူးေဖာ္ၿပီးစီး၍ ႏွစ္ေပါင္းတစ္ရာတိတိ ရွိလာခ်ိန္ ယခုလအတြင္း တ႐ုတ္ႏုိင္ငံတြင္ ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႔ေသာ ေတာင္၊ ေျမာက္ ေရလႊဲေျပာင္းေပးပို႔ေရး စီမံကိန္းႀကီး၏ ပထမအဆင့္ ၿပီးဆံုးမည္ဟု ေမွ်ာ္လင့္ထားပါသည္။ တ႐ုတ္ဘာသာစကားအရ ဆုိလွ်င္လည္း စီမံကိန္းမွာ ေတာင္ပုိင္းမွေရကို ေျမာက္ပိုင္းသို႔ လမ္းလႊဲေပးေရးဟု အဓိပၸာယ္ရပါသည္။ ယင္းစကားစုမွေန၍ ဥကၠ႒ႀကီးေမာ္ ေျပာခဲ့သည္ဆုိေသာ အႀကံျပဳခ်က္ကုိ အမွတ္ရေစပါသည္။ ဥကၠ႒ႀကီးေမာ္က “ေတာင္ပုိင္းမွာ ေရေတြအမ်ားႀကီးရွိၿပီး ေျမာက္ပုိင္းမွာ နည္းနည္းပဲရွိေတာ့ တခ်ိဳ႕တစ္၀က္ကုိ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေခ်းယူသင့္တယ္ထင္တယ္”ဟူ၍ ေျပာျခင္းျဖစ္သည္။

အီရန္ႏုိင္ငံဟာ ၿပီးခဲ့တဲ့သီတင္းပတ္ေတြအတြင္း ၎ရဲ႕ႏ်ဴအစီအစဥ္နဲ႔ ပတ္သက္လုိ႔ ေနာက္ထပ္ႏုိင္ငံတကာေဆြးေႏြးမႈေတြ ရွိခဲ့ၿပီး ကုလသမဂၢလူ႔အခြင့္အေရးဆုိင္ရာ အစီရင္ခံစာအသစ္မွာလည္း အီရန္လူ႔အခြင့္အေရးအေျခအေနကုိ ေဖာ္ျပထားမႈေတြေၾကာင့္ ကမၻာ့သတင္းေတြမွာ ျပန္လည္စုိးမိုးလာခဲ့ျပန္ပါတယ္။

မစၥတာအန္သုိနီ ေသာမတ္စ္ကာ မုိနာသည္ ကာရီဘီယံပင္လယ္ ေတာင္ပုိင္းရွိ ထရီနီဒက္ႏွင့္ တိုဘာဂိုကၽြန္းစုႏုိင္ငံမ်ား၏ သမၼတျဖစ္သည္။ ယင္းမတုိင္မီတြင္ ထရီနီဒက္ႏွင့္ တိုဘာဂိုႏုိင္ငံ၏ တရား႐ံုးခ်ဳပ္ တရားသူႀကီးအျဖစ္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ၿပီး ႏုိင္ငံတကာျပစ္မႈဆိုင္ရာတရား႐ံုး (ICC)၏ တရားသူႀကီးအျဖစ္လည္း တာ၀န္ယူခဲ့သည္။

7daynewsjournal.com

Most View